HISTORIA PARAFII

 

Żyjemy wokół eucharystii

Kiedy mówimy o Kościele, mamy na myśli przede wszystkim zgromadzenie liturgiczne, które gromadzi wspólnotę wierzących. Życie wspólnoty wierzących skupia się wokół eucharystii, zawierającej Słowo i Ciało Chrystusa. Od samego początku istnienia Kościoła zgromadzenie liturgiczne stanowiło istotę życia chrześcijańskiego. W czasach pierwszych wspólnot chrześcijańskich nie było kościołów w dzisiejszym rozumieniu. Pierwsi chrześcijanie spotykali się w domach prywatnych na eucharystię. Prawdopodobnie były to domy zamożnych członków wspólnot. Pierwsi chrześcijanie tworzyli zatem kościół domowy. Począwszy od III wieku zaczęto używać terminu kościół na określenie budynku, w którym zbierali się chrześcijanie, aby wspólnie się modlić. Przyjmuje się, że po roku 312, kiedy kończy sie prześladowanie chrześcijan, rozpoczyna się historia budowy świątyń. Przez całe wieki, aż do dnia dzisiejszego będą budowane świątynie, jako centralne miejsca wspólnot chrześcijańskich, dziś określane mianem parafii.

Średniowieczne zapisy

Kościół pod wezwaniem św. Piotra był pierwszym kościołem w historii Radomia. Był integralną częścią grodu „Piotrówka”. To pierwszy niemy świadek wiary naszych przodków. Obiekt jako taki nie istnieje. W XV wieku powstaje szpital w Radomiu, a przy nim kościół  św. Ducha. Chorzy mieli zapewnioną opiekę i leczenie według ówczesnych możliwości, jak również mogli podejmować praktyki religijne. To właśnie z tym kościołem wiąże się pierwszy zapis dotyczący mieszkańców naszej obecnej parafii p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego. Otóż, ks. Henryk Kaszewski piszący kronikę parafii p.w. św. Jana Chrzciciela w Radomiu zanotował, że w roku 1436 królowa Zofia nakazała zarządowi młyna Pacyna, wydawać co tydzień korzec żyta na utrzymanie szpitala i kościoła św. Ducha. Ponadto w 1441 roku Andrzej Zakrzewski ofiarował z majątku Rajec Szlachecki 60 grzywien. A w 1444 roku Piotr Gardzicki dał grunt w Rajcu. Takie zapisy o zaangażowaniu wymienionych osób w utrzymanie szpitala i kościoła potwierdzała królowa Zofia w XV wieku. W ten sposób, przodkowie naszych ziem zapisali się w historii Radomia i Kościoła już w średniowieczu.

 Przed powstaniem parafii

W zapiskach parafialnych odnalazłem starą, pożółkłą kartkę, która zawierała dane dotyczące pierwszych pomysłów powstania parafii. 13 kwietnia 1921 roku powstała pierwsza myśl budowy kościoła w Rajcu. Pomysł budowy kościoła według życzenia mieszkańców wsi Rajec Szlachecki i Rajec Poduchowny podjął Teofil Solecki mieszkaniec Rajca Księży. Dnia 7 grudnia 1932 roku złożył on pierwszą ofiarę pieniężną w wysokości 17,70 złotych. W czerwcu 1941 roku złożono kolejną ofiarę od mieszkańców wsi Rajec Poduchowny w wysokości 422,72 złotych okupacyjnych. W międzyczasie zamówiono trzy intencje błagalne do Ducha świętego i św. Apostołów Piotra i Pawła o powstanie parafii. Msze święte zostały odprawione w parafii św. Jana Chrzciciela w Radomiu. Ks. Stanisław Sikorski zanotował, że w 1942 roku był razem z ks. kanonikiem Wacławem Kosińskim na zebraniu organizacyjnym w Rajcu Szlacheckim. Na to spotkanie przybyli także mieszkańcy Rajca Poduchownego. Wszyscy byli pozytywnie nastawieni, co do planów budowy nowego kościoła. W podniosłym nastroju zapadła uchwała zbierania ofiar i przygotowywania się do budowy nowego kościoła.

Pierwszy projekt

Autor piszący o początkach parafii mówi następnie o tym, że do Kurii Diecezjalnej w Sandomierzu w sprawie powstania parafii zostały wysłane liczne pisma i prośby. Ks. Wacław Kosiński i ks. Stanisław Sikorski wraz z zainteresowanymi budową nowego kościoła postarali się o projekt budowy kościoła, projekt został wykonany przez architekta Prokulskiego i zatwierdzony przez Władzę diecezjalną dn. 15 maja 1942 roku ( dokument zatwierdzający ten projekt znajduje się w archiwum parafialnym ) W 1943 roku Ksiądz Biskup Jan Kanty Lorek udzielił zezwolenia na budowę kaplicy, mianując ks. kanonika Wacława Kosińskiego, dziekana i proboszcza parafii św. Jana Chrzciciela w Radomiu administratorem. Budowa kościoła lub choćby prowizorycznej kaplicy w czasie wojny okazała się niemożliwa. Niemcy zabronili wszelkich inwestycji na zewnątrz. Nie mogła być kontynuowana budowa kościoła na Glinicach i na Borkach. Robiono trochę ukradkiem, ale nie wiele się udało zrobić. Za to Glinice i Borki kupiły do swoich kościołów organy. Ks. Wacław Kosiński za pieniądze parafialne kupił kilka placów, nosił się bowiem z zamiarem podziału parafii farnej i budowy czterech kościołów, a mianowicie: w Rajcu, na Firleju, na Zamłyniu i na cmentarzu grzebalnym. W ten sposób chciał też ocalić zgromadzone oszczędności od dewaluacji. W roku 1944 w wyniku działań ks. Kosińskiego wraz z mieszkańcami zamieszkującymi teren przyszłej parafii, nabyte zostały ziemie na własność parafii Rajec. Z budową jednak ze względu na czas okupacji, jak wyżej już zostało to wspomniane, trzeba się było wstrzymać.

Pierwsza kaplica w Rajcu

W 1945 roku, po zakończeniu wojny, zostały podjęte działania na rzecz kupna baraku. Za przystępną cenę został nabyty barak z P.Z.M. w Radomiu. Wówczas ks. dziekan wezwał  ludzi do energicznej pracy. Barak został przewieziony i rozpoczęto budowę kaplicy. Zorganizowano komitet, w skład którego weszli:

  1. Ks. Dziekan Wacław Kosiński – prezes i administrator komitetu budowy
  2. Ks. Stanisław Sikorski – administrator parafii i zastępca prezesa
  3. Teofil Solecki – przewodniczący budowy kaplicy i sekretarz komitetu
  4. Jan Pogodziński – mistrz budowy
  5. A. Włosiński – pomocnik mistrza

Parafianie podjęli ofiarną pracę i świadczyli ofiary finansowe, aby kaplica w Rajcu mogła jak najszybciej powstać. Dzięki ofiarności ks. dziekana Wacława Kosińskiego i wszystkich zaangażowanych osób, począwszy od 10 maja do 10 września 1945 roku budowa kaplicy została ukończona. Projekt kaplicy wykonał pan Czesław Kosmacz, technik. On też był kierownikiem budowy. W jego imieniu ks. Stanisław Sikorski zwrócił się z prośbą do ks. Biskupa o opinię na studia do Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku: Do Jego Ekscelencji Księdza Biskupa Ordynariusza Diecezji Sandomierskiej. Pan Czesław Kosmacz, technik, obecnie student Akademji Sztuk Pięknych w Gdańsku, zwrócił sie z prośbą, o zaświadczenie, które byłoby zarazem opinią, że on był projektodawcą kaplicy w Rajcu i kierownikiem prac w czasie budowy. Zaświadczenie takowe, w czasie egzaminów, ma być dowodem jego dotychczasowej praktyki. Z serdeczną prośbą zwracam się do Waszej Ekscelencji Najdostojniejszego Pasterza o potwierdzenie takowego. Prośba została zaopiniowana pozytywnie, a odpowiedź dana 25 czerwca 1946 roku rzuca światło na postrzeganie naszego pierwszego kościoła-kaplicy przez ówczesne otoczenie: Kaplica w Rajcu, mimo, że pobudowana z baraku, szczęśliwym rozwiązaniem wzbudza zainteresowanie. Z uznaniem wyrażają się o niej Księża i ludzie świeccy. Tak w Radomiu, jak i w okolicy, nieraz o kilkadziesiąt kilometrów, słyszy się wyrazy podziwu dla kaplicy. Nadto modlitewny nastrój, tak trudny do osiągnięcia, cechuje tę prostą budowę. Uzyskany też przez polichromię i malowanie kaplicy. Jest to zasługą Pana Czesława Kosmacza, który był projektodawcą i kierownikiem prac przy kaplicy. Wyrażając uznanie – na dalsze prace Panu Kosmaczowi błogosławię. Ołtarz w prezbiterium wybudował p. J. Akaczyński zamieszkały w Radomiu, a ks. Stanisław Sikorski przekazał obraz Serca Jezusowego do tego ołtarza. Ks. dziekan Wacław Kosiński w jednym z dokumentów kierowanym do Kurii w Sandomierzu wymienia datę poświęcenia kaplicy – to 7 października 1945 roku. Jednocześnie prosi o udzielenie odpustu zupełnego na dzień 14 września, zgodnie z wezwaniem Kościoła, jak również na najbliższą niedzielę, gdyby dzień odpustu został przeniesiony.

Z pewnością postawienie kaplicy w Rajcu przyczynia się do poważnego myślenia o powstaniu nowej parafii, a co za tym idzie o budowie plebanii dla duszpasterza tworzącej się wspólnoty. Do Kurii Sandomierskiej zostaje wysłany projekt architekta K. Prokulskiego. 9 lipca 1946 roku Kuria Sandomierska, po przychylnej ocenie Diecezjalnej Komisji Budowlanej, aprobuje przedłożony projekt architekta na budowę plebanii dla nowo tworzącej się parafii Rajec.

 Erygowanie nowej parafii

3 lipca 1947 roku proboszcz parafii św. Jana Chrzciciela w Radomiu kieruje taki dokument: Do Wysokiej Władzy Diecezjalnej. Największa parafia św. Jana w Radomiu ze względu na dobro dusz musi być od czasu do czasu dzielona. Mieszkańcy wsi Rajec Duchowny odległy od Radomia i Piotrowic 8 kilometrów bodaj od 20 lat zasypywali Kurię i Dziekana prośbami o utworzenie u nich parafii. Powoli dojrzewała myśl, by z wiosek należących do parafii św. Jana na wschód utworzyć nową parafię. Do osiedla w Rajcu Szlacheckim, 6 kilometrów od Radomia ciążą następujące wioski: 1/ część Gołębiowa po wschodniej stronie kolei Radom-Warszawa, 2/ Wola Stara, 3/ Wola Nowa, 4/ Pacyna, 5/ Bagno, 6/ Rajec Szlachecki. Od parafii Piotrowice po uzgodnieniu z ks. prob. dr Nowakowskim mają należeć: 7/ Komorniki, 8/ Rajec Duchowny. Od par. Opieki NMP po uzgodnieniu z ks. prał. Koprowskim wieś 9/ Natolin. Przy wydatnej pomocy par. św. Jana, nowo tworząca się parafia pod tytułem Podwyższenia św. Krzyża zbudowała kaplicę drewnianą, w której już dwa lata odbywają się nabożeństwa i plebanię murowaną. (…) Nic tedy nie przeszkadza formalnej erekcji nowej parafii w Rajcu, która w przybliżeniu liczyłaby 2600 dusz. Mapę parafii załączam. Ks. W. Kosiński.

26 sierpnia 1947 Biskup Sandomierski kieruje dokument do Kapituły w Sandomierzu: Mam zamiar erygować nową parafię, w której skład wejdą wsie z parafii św. Jana, Opieki NMPanny w Radomiu oraz parafii Piotrowice. Nowa parafia będzie liczyć 2600 dusz. Komunikując o tym Kapitule, proszę jednocześnie o wyrażenie swej opinii z godnie z kanonem 1428 par. 1 Kapituła Katedralna 6 września 1947 kieruje pismo do Jego Ekscelencji Księdza Biskupa Jana Lorka w Sandomierzu: W związku z pismem Waszej Ekscelencji z dn. 26 sierpnia 1947 roku, Kapituła Katedralna na posiedzeniu 4 września 1947 roku wypowiedziała się za erekcją parafii w Rajcu. Sandomierz 6 września 1947 r. Dziekan i Sekretarz podpisali.

  • Bp. Jan Kanty Lorek 26 kwietnia 1936 został mianowany administratorem apostolskim diecezji. 12 marca 1946 został prekonizowany biskupem diecezjalnym diecezji sandomierskiej. Diecezję objął 19 maja 1946. W okresie kierowania diecezją ustanowił 46 parafii, w tym czasie zostało wzniesionych 58 kościołów.

Po wielu latach starań mieszkańców Rajca i okolicznych wsi, gromad i miejscowości, ks. biskup Jan Kanty Lorek wydaje dekret erekcyjny powołujący do życia nową parafię w Rajcu:

 6 września 1947  Dekret erekcyjny parafii Rajec

Wszystkim, których to dotyczy, wiadomo czynimy i rozporządzamy, co następuje:

Ponieważ parafia św. Jana w Radomiu jest zbyt liczna i obsługa duszpasterska jest trudna, dlatego po wysłuchaniu Kapituły Katedralnej w Sandomierzu oraz osób zainteresowanych w tej sprawie w myśl kanonu 1428 C.J.C. tworzymy nową samodzielną parafię w Rajcu. W myśl kanonu 454§5 nowe beneficjum parafialne w Rajcu mieć będzie beneficjum usuwalnego. Kościołowi w Rajcu pod wezwaniem Podwyższenia św. Krzyża nadajemy tytuł i charakter kościoła parafialnego. Do nowej parafii należeć będą następujące wsie z ich terytoriami i mieszkańcami z parafii św. Jana: – część Gołębiowa po wschodniej stronie kolei Radom – Warszawa, Wola Stara, – Wola Nowa, – Pacyna, – Rajec Szlachecki. Z parafii Piotrowice należeć będą wsie: – Komornik, – Rajec Duchowny. Z parafii Opieki NMP – wieś Natolin. O budynki kościelne, plebańskie i służby kościelnej postara się nowa parafia. Cmentarz grzebalny parafialny ma być urządzony przez ogół parafian. Dekret ten w chodzi w życie po ogłoszeniu z ambon.

Bp. Jan Kanty Lorek

Pierwszy duszpasterz nowej parafii i idea budowy kościoła

Dnia 12 września 1947 Kuria Diecezjalna komunikuje w oficjalnym piśmie ks. kanonika Wacława Kosińskiego, że J.E. Ks. Biskup Pasterz Diecezji mianował ks. Franciszka Olesińskiego wikariuszem ekonomem nowo utworzonej parafii w Rajcu zwalniając go z obowiązków wikariusza parafii św. Jana w Radomiu. 14 września ks. Franciszek Olesiński zostaje kanonicznie wprowadzony w obowiązki administratora nowo utworzonej parafii Rajec. A 10 dni później  nowy administrator zamieszkuje na stałe w parafii. Ks. Franciszek Olesiński ur. 2 kwietnia 1908 roku, święcenia kapłańskie przyjął 1934 roku. Z parafii św. Idziego w Suchej został po roku przeniesiony do Fary w Radomiu a następnie do naszej parafii w Rajcu. W 1943 roku aresztowany przez okupanta, przez dwa lata przebywał w wiezieniach i obozach koncentracyjnych w Niemczech, do Polski wrócił właśnie w 1946 roku.

Budowanie wspólnoty parafialnej będzie stanowiło wyzwanie dla nowego duszpasterza. Nie wszyscy mieszkańcy poszczególnych gromad są przekonani co tego, gdzie właściwie chcą przynależeć. Wątpliwości pojawią się szczególnie u mieszkańców gromady Natolin i Gołębiowa. Jednak ks. Franciszek Olesiński z wielką gorliwością rozpoczyna swoją pracę duszpasterską i próbuje integrować swoich parafian poprzez angażowanie mieszkańców w życie nowej parafii. 12 kwietnia 1948 roku relacjonuje, że na terenie parafii założył następujące organizacje religijne: Kółka Żywego Różańca, Straż Honorową Serca Jezusowego, Papieskie Dzieło Rozkrzewiania Wiary i Tercjarstwo. Zatem najbliższe lata, to czas integrowania parafii, budowanie grup modlitewnych i duszpasterskich, a także troska o budowanie materialnego zaplecza parafii. Pierwszym celem materialnej strony troski o parafię będzie budowa nowego kościoła. Drewniana kaplica ma charakter tymczasowy. Zatem trzeba czynić starania w kierunku budowy nowej świątyni. Czasy powojenne nie sprzyjają szybkim działaniom na rzecz budowy nowego kościoła. Dlatego dopiero po kilku latach ks. proboszcz uważa, że idea budowy nowego kościoła dojrzała i trzeba podejmować konkretne kroki w tym kierunku. 11 października 1957 roku ks. Franciszek Olesiński kieruje pismo do Kurii Diecezjalnej: Parafia Rajec posiada projekt budowy kościoła, wykonany przez architekta Prokulskiego i zatwierdzony przez Władzę diecezjalną dn. 15 maja 1942 roku pod warunkiem, że uwzględnione zostaną zmiany wskazane przez Diecezjalną Komisję Budowlaną. Jest to projekt właściwy dla kościoła filialnego lub niewielką parafię. Dzisiaj po 15 latach w położeniu parafii Rajec zaszły duże zmiany i należy przypomnieć, że w dalszym ciągu położenie parafii będzie się zmieniać. Miasto Radom rozwija się w dwóch kierunkach, na szosę Kielecką i na naszą Kozienicką. Dzisiaj przy budowie kościoła w Rajcu należy liczyć się z tym, że za 20 lub 30 lat parafia Rajec stanie się przedmieściem Radomia, jak Glinice czy Borki. Dlatego też zwracam się z prośbą o wydanie decyzji na zmianę obecnego projektu kościoła w Rajcu na większy. Na obecny projekt kościoła w Rajcu jest nabywca ks. proboszcz Telus Wincenty. Ks. Proboszcz ze Słupicy widział ten projekt i stwierdził, że jest całkiem odpowiedni do Słupicy. Początkowo ks. biskup Jan Kanty Lorek uważał, że nie jest wskazanym myśleć o nowych planach i budowie większego kościoła. Istnieje obawa, że parafianie nie będą w stanie wybudować nowej świątyni. Jeżeli nawet parafia będzie się zwiększać do kilku tysięcy, to nowi parafianie  będą chcieli mieć kościół bliżej i będą się domagać budowy nowego kościoła i nowej parafii. Istniała wówczas tendencja, by budować kościoły stosunkowo niewielkie, obsługujące mniejsze parafie. Jednak z czasem Komisja Budowlana doradza ks. proboszczowi parafii Rajec, że trzeba starać się o nowy projekt kościoła.

Ks. Franciszek Olesiński 30 października 1958 roku informuje Kurię Diecezjalną w Sandomierzu: Niniejszym zgłaszam budowę kościoła w Rajcu na rok 1959 i proszę o umieszczenie budowy kościoła w Rajcu na liście budujących sie kościołów w roku 1959 do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Kielcach. Inżynież Pieńkowski z Warszawy nie nadesłał mi jeszcze projektu kościoła w Rajcu, ale mam od niego wiadomość, że na dniach ma projekt przysłać. Natychmiast po otrzymaniu go zgłoszę do zatwierdzenia. Obecnie już czynię przygotowania do budowy kościoła. Wapno mam już zlasowane. Zimą będę sprowadzał kamień i cegłę. Z wiosną mam zamiar przystąpić do budowy kościoła. Ks. Fr. Olesiński Proboszcz Parafii Rajec. 11 stycznia 1959 roku w niedzielę po sumie odbyło się ogólne zebranie całej parafii Rajec pod przewodnictwem miejscowego księdza proboszcza Franciszka Olesińskiego. Wszyscy parafianie zebrani jednogłośnie orzekli, że zachodzi konieczność budowy kościoła parafialnego, gdyż obecna prowizoryczna kaplica wybudowana z desek i zastępująca kościół parafialny nie na długo wystarczy, najwyższej na 10 lat. W tym celu zebrała się cała parafia, aby wybrać komitet parafialny budowy kościoła w Rajcu, który będzie pomagał ks. proboszczowi przy budowie kościoła. Komitet liczīł 30 osób.

Duszpasterz „na chwilę” i drugi proboszcz parafii

Niestety, 24 kwietnia 1960 roku, mając 52 lata, ks. Franciszek Olesiński umiera. Parafię „przez chwilę” administruje ks. Stanisław Kalinowski. Według zapisków parafialnych, gdy ks. mgr Stanisław Kalinowski wikariusz parafii św. Jana w Radomiu przyszedł na zastępstwo do parafii w Rajcu, swym entuzjazmem porywa wszystkich parafian. Odmalowuje kaplicę, buduje grobowiec na cmentarzu dla ks. Franciszka Olesińskiego. Jednak 24 czerwca ks. Stanisław Kalinowski ubierając się do nabożeństwa nieszporów, w oktawie Bożego Ciała upada na podłogę. Okazuje się, że to zawał serca, zostaje przewieziony karetką do szpitala, ale nie udaje się go uratować i kończy życie. Po śmierci ciało zostało zabrane do rodzinnej parafii i pochowany na cmentarzu Koprzywnica. 29 czerwca 1960 roku parafię kanonicznie obejmuje ks. Julian Kwaśnik. Wprowadza go na urząd proboszcza ks. Jan Węglicki, ówczesny dziekan. Kronika parafialna zapisała – cichy, spokojny, pracowity. W ciągu czterech lat pracy przeprowadza osuszenie terenu i zakłada kanalizację. Przebudowuje ogrodzenie kościoła.

 Ks. Julian Kwaśnik sporządza księgę inwentarzową „Fundi Instructi”:

Rzymsko-katolicki Kościół parafii pod wezwaniem „Podwyższenia Krzyża Świętego” w Rajcu Szlacheckim, Diecezji Sandomierskiej Dekanatu Radomskiego, w powiecie radomskim, w województwie kieleckim z inicjatywy i staraniem śp. Ks. Kanonika Dr. Wacława Kosińskiego, proboszcza parafii św, Jana w Radomiu oraz staraniem miejscowych mieszkańców pobliskich gromad został zbudowany przy szosie kozienickiej na ogólnych podmokłych pastwiskach, będących wówczas wspólną własnością dwóch gromad: Brzustówki i Gołębiowa. W roku 1945 na wyżej opisanym terenie w ciągu pół roku czasu stanął nowy prowizorycznie zbudowany z baraków poniemieckich kościół w Rajcu Szlacheckim. Rzeczywiście ma on wygląd na zewnątrz i wewnątrz prowizorycznej dużej kaplicy z lichego materiału, bo z cienkich desek sosnowych na podmurowaniu. Stałym i trwałym kościołem nie jest i nie będzie w przyszłości. Należy parafianom budować inny trwały, którego warunki pracy duszpasterskiej wymagać będą. 

Opis kościoła – kaplicy: Projektował i kierował jego budową p. inż. Czesław Kosmacz. Plan jest w archiwum parafialnym, według którego wymiary posiada następujące: długość 23, 85 m. szerokość 10,10., wysokość 4, 60 m. Posiada trzy wejścia: Od strony południowej jest podcięcie z wejściem głównym, od strony zachodniej dwa wejścia – bocznej do przedsionka zakrystii, od północy przy prezbiterium mała zakrystia z lewej, a z prawej mały skarbczyk dla przechowywania sprzętów kościelnych. Nie posiada ozdób zewnętrznych i wewnętrznych. Struktura jego jest prosta. Dach lekko dwuspadowy nakryty papą bez sufitu. Nad prezbiterium wieżyczka ma wysokość dwóch pięter posiadająca okna zaokrąglone u góry półkolami. Po jednym oknie okrągłym od północy i południa. Okna prostokątne oszklone barwnymi szybkami, na których widnieją znaki kolorowych krzyżyków.

Dnia 7 października 1945 roku dokonał poświęcenia nowej kaplicy J.E.Ks. Biskup Jan Kanty Lorek, ówczesny Administrator Diecezji Sandomierskiej. Rektorem tegoż kościoła był ks. Stanisław Sikorski, ówczesny wikariusz przy kościele św. Jana w Radomiu. Zbierał dobrowolne ofiary pieniężne wśród wiernych katolików w Radomiu i w gromadach, które miały być przyłączone do przyszłej parafii w Rajcu. Jego talent organizacyjny i jego gorliwość  pracy sprawiły, że w ciągu pół roku kościół ten został wybudowany. Dnia 6 września 1947 roku została erygowana nowa parafia w Rajcu Szlacheckim przy kościele „Podwyższenia Krzyża świętego”. Dokument tej erekcji posiada archiwum parafialne. 

Od 1950 roku pierwszym mianowanym proboszczem był Ks. Franciszek Olesiński, były więzień obozu koncentracyjnego Dachau. Wykazywał on wiele ducha gorliwości duszpasterskiej w Rajcu. Pobudował nową murowaną z cegły plebanię, stodołę i skromną oborę z pustaków. Dachy nakrył blachą ocynkowaną. Połowę cmentarza grzebalnego ogrodził parkanem z cegły. W kościele wstawił dwa boczne ołtarze. Przedwcześnie zmarł 24 kwietnia 1960 roku, i jako dobry pasterz pozostał na długi czas w pamięci i w sercach swoich parafian rajeckich. Samorzutnie wdzięczni parafianie z ofiar swoich ufundowali na cmentarzu grób dla Ks. Prob. Franciszka Olesińskiego i innych księży. Czasowy adm. Ks. Stanisław Kalinowski kierował parafią i budowaniem grobu dla księży. Zmarł on nagle na serce 24 czerwca 1960 roku. Drugim proboszczem tej parafii jest Ks. Kwaśnik Julian od roku 1960 (29.VI.), który obecnie sporządza Księgę Inwentarzową Parafii w Rajcu ponieważ jej dotąd nie sporządzono. 

Opis wewnętrzny kaplicy: obecnie kaplica posiada trzy ołtarze. Główny ołtarz – jest skromny z drzewa sosnowego, posiada piękny obraz Najświętszego Serca Pana Jezusa ofiarowany z kościoła farnego z Radomia. Ołtarze boczne harmonizują z głównym ołtarzem pod względem swej skromności i prostoty, są wykonane również z drzewa sosnowego. Po prawej stronie w bocznym ołtarzu jest piękny obraz M.B. Częstochowskiej malowany ręcznie, ofiarowany przez pobożną parafiankę z Rajca Poduchownego. Na lewej stronie w bocznym ołtarzu jest Chrystus Ukrzyżowany ofiarowany z kościoła farnego. Chórek z fisharmonią w stanie zadowalającym. Konfesjonał jeden stały dębowy i dziesięć sztuk jednobocznych sosnowych. Ławki z pulpitami sztuk 18, sosnowych malowanych i ławki do siedzenia zwykłe są w dobrym stanie. Klęczniki z pulpitami sztuk 12 w dobrym stanie. Chrzcielnica drewniana przy ołtarzu M.B. Częstochowskiej skromna sosnowa. Dwa krzyże dębowe, różaniec procesyjny, stacje drogi krzyżowej, szafa dębowa. Chorągwie: św. Franciszka z Asyżu, M.B. Częstochowskiej, Serca Pana Jezusa i M.B. Niepokalanej. Skromne w dobrym stanie z pokrowcami. 

Zakrystia: Obecnie w zakrystii wykonano remont i urządzono salę katechetyczną. Długość 5,40 m i szerokość 4,10 m. pomieścić może 50 uczniów.  Naczynia liturgiczne: monstrancja, stara zabytkowa pozłacana. Była skradziona i na kawałki pocięta przez złodziei, ale szczęśliwie odnaleziona i w Krakowie starannie zmontowana w stylu barokowym. Kielichy dwa: Jeden pozłacany stary zdobiony w stylu barokowym, drugi srebrzysty wewnątrz i złocony na zewnątrz. Także ornaty, komże i pelerynki dla ministrantów, kapy, baldachim, tuwalnie dwie, stuły, dywany, księgi liturgiczne.

Ogrodzenie kościoła: siatka, słupki dębowe stan lichy. Dzwonnica zbudowana z desek sosnowych, nakryta gontami. Wymiary: długość 3,60 m. szerokość 2,60 m. wysokość 8,00 m. Posiada jeden dzwon około 100 kg w głosie słabym i niewyraźnym. 

Szopa: Opodal kaplicy, służy jako magazyn na materiały budowlane. 

Cmentarz grzebalny wydzielony z gruntów parafialnych przy szosie kozienickiej – ogrodzony do połowy murem ceglanym, reszta ogrodzenia prowizoryczna ze słupów betonowych i drutu kolczastego.

Plebania: budowana z cegły staraniem ks. Olesińskiego – posiada wewnątrz trzy pokoje, kancelarię, kuchnię, dwie spiżarki małe, łazienkę. Piwnicę pod kuchnią, urządzenia sanitarne, wodociąg, wodę ciepłą do łazienki i kuchni. Była bardzo zimna i wilgotna. Otynkowana obecnie utrzymuje ciepło w pokojach. Była wilgotna gdyż woda podskórna wsiąkała w jej fundamenty i wdzierała sie do piwnicy. Należało jak najprędzej wodę odprowadzić drenami i uratować budynek od grożącego grzyba. Obecnie plebanię zdrenowano i osuszono. 

Choć księga inwentarzowa sporządzona przez ks. Juliana Kwaśnika w 1961 roku przywołuje częściowo informacje już przytoczone wcześniej, to jednak możemy nie tylko zobaczyć je w innym świetle, ale także zyskujemy informacje całkiem nowe, szczególnie dotyczące wyglądu kaplicy i jej wyposażenia.

Nowy proboszcz i nowe tabernakulum

14 kwietnia 1964 ( lub według innego źródła 13 maja 1964 roku ) o godz. 21.00 ks. Julian Kwaśnik umiera nagle na serce. Nabożeństwo żałobne odprawił ks. biskup Piotr Gołębiowski podkreślając w przemówieniu zasługi, cichość i pracowitość zmarłego kapłana. Trumna ze zwłokami zostaje przewieziona do rodzinnego grobowca w Zwoleniu. Po śmierci ks. Juliana Kwaśnika parafię jako wikariusz objął ks. Jan Stępień, 30 maja 1964 roku. Zaś 27 maja 1967 roku dziekan dekanatu radomskiego ks. Jan Węglicki przyjął wyznanie wiary i przysięgę w/g formularzy nadesłanych z kurii. Marzeniem ks. Jana Stępnia po objęciu parafii było wybudowanie kościoła. 30 sierpnia 1964 roku w XV niedzielę po Zesłaniu Ducha św. w kościele parafialnym w Rajcu ks. biskup Piotr Gołębiowski, ówczesny sufragan sandomierski, poświęcił nowe tabernakulum pancerne. Zamówił je i część należności wpłacił ks. Julian Kwaśnik.  Dalsze starania podjął ks. Jan Stępień, były proboszcz parafii Świerże, czasowy duszpasterz w Rajcu. Ks. biskup tak opisuje to zdarzenie: Przed kościołem powitała mnie rzesza parafian, licząca ponad 2000 osób, pod przewodnictwem 18 kapłanów z ks. prał. Janem Węglickim na czele. Przedstawiciele poszczególnych stanów wygłosili powitalne przemówienia i wręczyli mi kwiaty. W kościele podniośle i serdecznie przemówił ks. Jan Stępień, który od 28 maja br. pełni tutaj gorliwie obowiązki duszpasterskie i troszczy się o porządek w skromnym kościółku baraku. Wygłosiłem okolicznościowe przemówienie o miłości ku nam Jezusa Chrystusa w Najświętszym Sakramencie, a następnie dokonałem aktu poświęcenia tabernakulum. Czcigodnemu księdzu Proboszczowi Janowi Stępniowi oraz parafianom Rajeckim z serca błogosławię.

Wiele o parafii tamtych lat można się dowiedzieć na podstawie dokumentów sporządzanych po wizytacji biskupiej parafii. Oto jeden z nich: W dniach 2 maja ( godz. 16.30 ) – 3 maja ( godz. 19.00 ) 1965 roku odbyła sie wizytacja kanoniczna parafii Rajec. Duszpasterstwo w tej parafii sprawuje od 28 maja 1964 roku jako wikariusz ks. Jan Stępień były proboszcz parafii Świerże. W ciągu niecałego roku zdołał on nabyć z ofiar parafian radiofonizację dla kościoła, tabernakulum pancerne, kratę żelazną do drzwi wejściowych głównych, drzwi do ganku na plebani, przemalować ołtarze, boazerie i odnowić ramę obrazu Najświętszego serca Jezusowego, sprawić 2 ornaty fioletowe, 2 alby, 2 komże, 3 humerały, dzwonek harmonijny dla ministrantów, sygnaturkę – 35 kg. oraz 3 dzwony, które pokonsekrowano podczas wizytacji. Wśród prac gospodarczych wysuwa się na pierwszy plan sprawa budowy kościoła. Zgromadzono już wapno i część kamienia. Są plany szkicowe. Trudność stanowi uzyskanie zezwolenia, choć corocznie sprawa ta jest zgłaszana do planu budowlanego. Poza tym należałoby sprawić do kościoła wentylatory, kratę do okna w zakrystii, zapasowe ornaty i kapy, drugą monstrancję, trzeci kielich, dokończyć mur cmentarza grzebalnego obejmując nim przyległą działkę kościelną. Warto też pomyśleć o budynku mieszkalnym dla pracowników kościoła. Należy podkreślić ofiarność parafian. Parafia Rajec obejmuje ok. 700 rodzin. W roku 1964 było chrztów 60, ślubów 25, pogrzebów 23, do I Komunii Świętej przystąpiło 60 dzieci. Dzieci szkolnych jest ok. 500. W szkołach średnich – ok. 100 chłopców i dziewcząt. Religia nauczana jest w kościele i w jednym punkcie katechetycznym. Komunii Świętej rozdzielono w ub. roku 13 500. Misje św. odbyły się w 1958 roku. Rekolekcje urządza się 2 razy w roku. W niedzielę i święta odprawia się 4 Msze św. Frekwencja jest dobra. W parafii pracuje 24 ministrantów, chór kościelny liczy 15 osób. Kółek Różańcowych jest 5 czynnych. Podczas wizytacji wybierzmowano 542 osoby, wygłoszono kazania o Macierzyństwie Boskim Najświętszej Maryi Panny i o Jej godności Królewskiej.

Na zakończenie zwrócono uwagę na konieczności miłości bratniej i religijnego wychowania dzieci i młodzieży. Jako zalecenie duszpasterskie należy podać: zwiększyć ilość Komunii św., zaprowadzić nowennę do M.B. Nieustającej Pomocy, ożywić modlitwę różańcową i apostolstwo biblijne, powiększ chór kościelny itp. Należy życzyć, aby za łaską Bożą pięknie prowadzona praca pasterska rozwijała się coraz bardziej. 28 kwietnia 1966 roku parafia p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego w Rajcu otrzymuje dokument o odpuście zupełnym przyznanym parafii na święto Podwyższenia Krzyża Świętego – 14 września i NMP Królowej Polski – 3 maja, podpisany przez kard. Stefana Wyszyńskiego.

 Starania o pozwolenie na budowę

Ks. Jan Stępień doskonale rozumie, że jego obecność w parafii jest związana z budową nowego kościoła. Dlatego podejmuje działania na rzecz pozyskania pozwolenia na budowę. Wysyła liczne pisma i sam udaje się na spotkania z ówczesnymi władzami, które mogą podjąć stosowną decyzję. Niestety jego starania przez długi czas będą spotykały się z odmową. 16 maja 1966 roku otrzymuje pismo następującej treści: W odpowiedzi na pismo z dnia 14 stycznia 1966 r. L.dz. 2/66 skierowane do Komitetu Centralnego PZPR w sprawie budowy kościoła w Rajcu – Urząd do Spraw Wyznań uprzejmie komunikuje, iż wobec posiadania przez parafię kościoła, który w chwili obecnej zaspokaja w zasadzie potrzeby wiernych, przy jednoczesnym istnieniu znacznych i pilnych potrzeb w zakresie budownictwa mieszkaniowego i socjalnego na terenie woj. kieleckiego, Urząd nie widzi realnych możliwości rozpoczęcia budowy nowego kościoła w Rajcu w okresie najbliższych lat - dokument podpisał Naczelnik Wydziału

 Realia tamtych lat

O relacjach Kościół – państwo tamtych lat może świadczyć zachowany w archiwum parafialnym Komunikat do duchowieństwa i wiernych ks. biskupa Piotra Gołębiowskiego w sprawie aresztowania i osadzenia w więzieniu ks. mgr Józefa Wójcika z dnia 21 stycznia 1969 roku przesłany również na ręce Prezesa Rady Ministrów PRL: Wstrząśnięty do głębi wiadomością o aresztowaniu w Radomiu księdza Józefa Wójcika z tego tylko powodu, że jako wikariusz parafii Wierzbica odprawiał w marcu ubiegłego roku na żądanie wiernych w obecności biskupa Mszę świętą w kaplicy tejże parafii wyrażam wraz z duchowieństwem i wiernymi diecezji wielkie ubolewanie i uroczysty protest z racji tak rażącego naruszenia podstawowych praw ludzkich. W imię elementarnych zasad praworządności proszę o natychmiastowe zwolnienie księdza, który pełnił jedynie obowiązki swego powołania i służby bliźnim. Do wiernych diecezji dodał: Uwięzionego kapłana gorąco polecam Waszym modlitwom. Prośmy o pomoc Najlepszego Ojca przez pośrednictwo Dziewicy Wspomożycielki, Pani Jasnogórskiej. Taki komunikat został odczytany w kościołach i kaplicach Diecezji Sandomierskiej w niedzielę 26 stycznia 1969 roku.

 Drugi duszpasterz w Rajcu

12 maja 1967 roku ks. Jan Stępień prosi ks. biskupa ordynariusza w Sandomierzu o przydzielenie parafii drugiego kapłana. W uzasadnieniu dodaje, że jest to konieczne dla należytej obsługi wiernych. W dokumentach parafialnych pozostały pisma nominacji i odwołań ks. wikariuszy. 16 sierpnia zostaje odwołany ks. Roman Stępień i przeniesiony do parafii Osiek, na jego miejsce z parafii Krynki przyszedł ks. Henryk Jagieło. Dokument z 22 czerwca 1996 roku informuje, że do parafii Rajec jest mianowany ksiądz neoprezbiter Paweł Wesołowski.

 Stodoła, która miała być kościołem

20 marca 1969 ks. Jan Stępień otrzymuje pismo z Kurii Diecezjalnej w sprawie zatwierdzenia projektu wstępnego kościoła parafialnego w Rajcu według opracowania mgr. inż. arch. Władysława Pieńkowskiego z Warszawy przez Diecezjalną Komisję Budowlaną w Sandomierzu, podpisane przez ks. biskupa Walentego Wójcika. Jednak ze strony władz państwowych nie ma nadziei na otrzymanie pozwolenia. W takiej sytuacji ks. Jan Stępień występuje o pozwolenie na budowę kościoła i stodoły. Za pozwoleniem na budowę stodoły kryła się chęć wybudowania pierwszej części kościoła. Budynek miał przypominać stodołę, ale jednocześnie miał być pierwszą częścią budynku kościoła według projektu. To swoista gra, którą podjął ks. Jan Stępień. Mając nadzieję, że to dobry sposób na rozpoczęcie budowy, ks. Stępień organizuje materiały i wysyła pisma w tej sprawie do Wydziału Budownictwa w Radomiu. 19 czerwca 1972 roku parafia otrzymuje pozwolenie na budowę stodoły zgodnie z wymogami prawa budowlanego. Jednak już 9 października 1972 r. przychodzi decyzja o wstrzymaniu robót. W uzasadnieniu czytamy, że stodoła realizowana jest niezgodnie z projektem, tzn. zmieniono wysokość budynku, oraz wykonano niewidziany w projekcie taras. Informację o takiej decyzji otrzymała min. Komenda Milicji Obywatelskiej, co sugeruje, że ten organ miałby kontrolować zastosowanie się do decyzji.

 Życie wspólnoty parafialnej według wizytacji pasterskiej

Kolejne podsumowanie wizytacji biskupiej wnosi nowe spojrzenie na rozwijającą się parafię: W dniu 17 lipca 1971 r. z Opola Śląskiego, gdzie brałem udział w posiedzeniu Komisji Liturgicznej Episkopatu Polski przez Częstochowę, Piotrków, Radom przybyłem do Rajca na wizytację pasterską. Na cmentarzu przykościelnym licznie zgromadzili sie parafianie, 18 kapłanów i jeden alumn Seminarium Duchownego z ks. mgrem Stanisławem Sikorskim, dziekanem dekanatu Radomskiego na czele. Przedstawiciele poszczególnych stanów parafian serdecznie mnie przywitali. W słowach serdecznych witał mnie także i sprawozdanie ze stanu parafii złożył ks. Jan Stępień, proboszcz parafii Rajec. Odprawiłem Mszę świętą, w czasie której po wygłoszeniu homilii wybierzmowałem 221 osób. Nazajutrz, w niedzielę VII po Zesłaniu Ducha świętego na placu przy kościele odprawiłem Mszę świętą i wygłosiłem przemówienie do dzieci, głosiłem kazania w czasie Mszy św. o godz. 8.00, 11.30, 16.30. Odbyłem spotkania z ministrantami, Kołami Żywego Różańca, których jest 5 i członkami III Zakonu św. Franciszka, odwiedziłem cmentarz grzebalny, pobłogosławiłem dzieci w wieku przedszkolnym i poświęciłem pojazdy mechaniczne. Ks. Proboszcz gorliwie troszczy się o podtrzymanie i rozwój życia religijnego w parafii. W niedziele i święta odprawiają się 4 Msze święte z kazaniami. Wydatnie pomaga w pracy duszpasterskiej dojeżdżający w niedzielę i uroczystości ks. Ludwik Krawczyk, pallotyn z Wrzosowa. Corocznie w Adwencie i Wielkim Poście odbywają sie rekolekcje. Ostatnie misje św. odbyły się w 1967 roku. W 1970 roku rozdano 30 000 Komunii św. na 3390 parafian. w roku bieżącym rozdano dotąd 14500 Komunii świętych. Frekwencja parafian na Mszę świętą i do sakramentów jak wynika z przytoczonych cyfr, dobra. Parafianie są przywiązani do wiary, duszpasterza darzą szacunkiem i zaufaniem, wszyscy go przyjmują podczas kolędy. Z wad – ujawniają niestety alkoholizm w dość dużym stopniu. 2 pary żyją bez ślubu kościelnego, 2 rodziny należą do sekty świadków Jehowy. Soborowe reformy liturgiczne są gorliwie zaprowadzane, jest ołtarz do odprawiania twarzą do wiernych, są zespoły śpiewacze, 20 ministrantów, są również lektorzy spośród mężczyzn.

 Procesja Bożego Ciała

Wśród dokumentów, które znajdują się w archiwum parafii znajdują się pozwolenia na urządzenie procesji Bożego Ciała. Decyzja z 20 maja 1967 ma następujące brzmienie: Na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 29 marca 1962 r. o zgromadzeniach, w oparciu o art. 97 Kodeksu Postępowania Administracyjnego, Wydział Spraw Wewnętrznych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Radomiu po rozpatrzeniu podania Proboszcza Parafii Rzymsko-Katolickiej w Rajcu z dnia 12 maja 1967 r. w sprawie zezwolenia na urządzenie tradycyjnej procesji z okazjo Bożego Ciała zezwala Proboszczowi Parafii Rzymsko-Katolickiej w Rajcu na urządzenie procesji w dniu 25 maja 1967 r. na trasie kościół drogą około 100 m w stronę Radomia, ul. Kościelną w stronę cmentarza grzebalnego z budową ołtarzy: 1. plac kościelny między plebanią i kościołem, 2. dom Mariana Michalskiego, 3. figura obok cmentarza grzebalnego, 4. przy wejściu do kościoła. Od decyzji niniejszej służy odwołanie do Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w kielcach za pośrednictwem Wydziału Spraw Wewnętrznych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Radomiu w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. Decyzja pozwalająca na przeprowadzenie procesji Bożego Ciała przypomina trasę procesji, jak również rzuca uświadamia ówczesny stan prawny, w którym władza świecka nie tylko była informowana o określonych praktykach religijnych, ale miała możliwość wydawanie decyzji pozytywnych bądź negatywnych, a tym samym ingerowania w życie religijne wspólnot parafialnych.

Pozwolenie na budowę

 9 lutego 1976 roku ks. biskup Piotr Gołębiowski przesyła pismo do ks. proboszcza Jana Stępnia: Drogi Księże Proboszczu, Ucieszyła mnie pomyślna wiadomość, że parafia Rajec otrzymała pozwolenie na budowę świątyni. Modlę się o błogosławieństwo Boże w pracach i trudach, jakie podejmie Drogi Ksiądz Proboszcz wespół z parafianami Rajeckimi, Szczęść Boże! Z bratnim pozdrowieniem ks. biskup Piotr Gołębiowski